Wierny towarzysz

Były z nami od tak dawna, a tak długo nic o tym nie wiedzieliśmy. Przez lata podejrzewaliśmy, że chorobę wrzodową żołądka wywołują m. in. stresy czy jedzenie ostrych przypraw. Aż w końcu okazało się, że w większości przypadków odpowiada za to żyjąca w błonie śluzowej żołądka Gram ujemna bakteria Helicobacter pylori. Widziano ją dwa razy w XIX wieku (raz nawet opisał ją Polak), ale później o niej zapomniano. Jej ponowne odkrycie w 1983 i wyjaśnienie związku między jej występowaniem a chorobą wrzodową – a także pełna poświęcenia postawa jednego z badaczy, który ponoć wypił hodowlę bakterii, aby wykazać, że są przyczyną wrzodów – zostało w 2005 uhonorowane nagrodą Nobla w dziedzinie medycyny.

Nature właśnie opublikowało pracę badającą nasze związki z H. pylori. Wygląda na to, że ludzie nosili tę bakterię w żołądkach zanim wywędrowali z Afryki. Porównanie sekwencji genów bakterii otrzymanych od pacjentów z różnych stron świata (Europy, Azji i Afryki) pozwoliło ustalić, że różnią się one między sobą w taki sam sposób, jak ludzkie sekwencje. Na przykład od dawna wiadomo, że populacja ludzi w Afryce jest najbardziej zróżnicowana genetycznie, a im dalej od Afryki Wschodniej, tym to zróżnicowanie jest mniejsze. I podobnie jest u H. pylori. Również w Europie mapa pokrewieństwa między bakteriami nakłada się na genetyczną mapę ludzkich migracji opracowaną wcześniej. Z obliczeń wynika też, że wędrówki ludzi i bakterii odbywały się w tym samym czasie, np. uważa się, że ludzie wywędrowali z Afryki 70 – 50 000 lat temu, a w przypadku H. pylori naukowcy ocenili moment opuszczenia Afryki na około 58 000 lat temu. Zatem wygląda na to, że Helicobacter pylori od 60 000 lat zwiedza świat razem z nami. Autorzy pracy mają też nadzieję, że badania nad zróżnicowaniem genetycznym H. pylori pozwolą dorzucić kilka cegiełek do wiedzy o tym, jak przebiegało to zwiedzanie świata w tych miejscach, co do których nadal istnieją wątpliwości.

Jeśli ktoś pragnie docenić wiernego towarzysza, jakim jest Helicobacter, to może sobie nawet kupić śliczną maskotkę.