Strona główna > biologia, ewolucja, nauka > Wesz zwycięży ewolucję czy ewolucja zwycięży wesz?

Wesz zwycięży ewolucję czy ewolucja zwycięży wesz?

Biolodzy zajmują się często stworzeniami uważanymi powszechnie za obrzydliwe. I czasem dowiadują się od nich ciekawych rzeczy. Naukowców od lat intryguje, jakie informacje o ewolucji człowieka można zdobyć, badając jego pasożyty. Niedawno wspominałam, czego można się dowiedzieć od Helicobacter pylorii. Dziś będzie o tym, czego można się dowiedzieć o ludziach, badając wszy. U ludzi występują dwa gatunki wszy – wesz głowowa Pediculus humanus i wesz łonowa Phthirius pubis, zwana też mendoweszką (albo po prostu mendą). Dwie prace D.L.Reeda i jego zespołu, jedna z 2004, a druga nowiutka, opisują ich ewolucję (i obie są dostępne bez subskrypcji🙂 ).

Pierwsza praca dotyczy przede wszystkim wszy głowowych. Analiza filogenetyczna i anatomiczna wszy żyjących na różnych małpach pokazała, że nasze wszy głowowe mają bardzo ciekawą historię. Pokrewieństwo gatunków wszy z różnych małp odzwierciedla pokrewieństwa między tymi małpami. I tak na przykład wygląda na to, że głowowe wszy ludzkie oddzieliły się od szympansich około 5 – 6 mln lat temu, co jest zgodne z najczęściej przyjmowaną datą rozejścia się linii rodowych człowieka i szympansa. Ale to nie wszystko. Otóż populacja Pediculus humanus składa się z dwóch linii rodowych, które rozdzieliły się dużo wcześniej, niż powstał człowiek współczesny. Jedna z tych linii jest rozpowszechniona na calym świecie, i około 100 000 lat temu przeszła przez wąskie gardło – czyli była bardzo mała. Wiadomo, że tym samym czasie to samo przeszła populacja ludzka. Druga linia wszy występuje tylko w Ameryce. I wygląda na to, że wspólny przodek tych dwóch linii żył 1,8 mln lat temu. A teraz obie linie pasożytują na ludziach. Zatem jak to się stało, że tyle lat żyły oddzielnie?

Najpopularniejsza obecnie hipoteza dotycząca ewolucji człowieka, określana jako „pożegnanie z Afryką„, mówi, że 2 mln lat temu nasi przodkowie żyli tylko w Afryce, a około 1,8 mln lat temu pierwszy raz część z nich wyruszyła w świat i jako Homo erectus dotarła do Azji. Równocześnie nasi bezpośredni przodkowie cały czas ewoluowali w Afryce, skąd wyruszyli na podbój świata (razem z H. pylori) zaledwie 70 – 50 tys. lat temu. Zatem badacze wszy twierdzą, że różnice między dwoma liniami rodowymi tych zwierzaczków wzięły się stąd, że jedna – ta amerykańska, oznaczona na rysunku niebieską linią – ewoluowała sobie na obecnie już wymarłym gatunku Homo, a druga – ta powszechna, oznaczona czerwoną linią – zamieszkiwała naszych bezpośrednich przodków. Jeśli tak było, oznaczałoby to, że w którymś momencie naszej historii spotkaliśmy się z tym drugim gatunkiem i dostaliśmy od nich w prezencie nowe wszy. Zapewne stało się to w Azji, a później H. sapiens zabrał pasażera na gapę wędrując do Ameryki. Jakiego rodzaju kontakty umożliwiły przekazanie wszy, genetyka nie potrafi nam powiedzieć.

Jednak grupa Reeda nie porzuciła tak wdzięcznego przedmiotu badań po jednej publikacji. Teraz możemy przeczytać o ewolucji drugiego gatunku wszy, który pasożytuje na ludziach – wszy łonowej. Choć ludzka wesz głowowa jest blisko spokrewniona z wszą szympansią, a ich wspólny przodek żył ok. 5-6 mln lat temu, czyli wtedy, kiedy wspólny przodek człowieka i szympansa, wesz łonowa ma całkiem inną historię. Wspólny przodek mendoweszki (rodzaj Pthirus) i wszy głowowej (rodzaj Pediculus) żył 13 mln lat temu. Najbliższa kuzynka ludzkiej wszy łonowej to Pthirus gorillae, pasożyt goryla. Jednak wspólny przodek wszy goryla i wszy łonowej żył 3-4 mln lat temu (wspólny człowiek goryla i człowieka żył ok. 7 mln lat temu). Jak to wytłumaczyć? Naukowcy sugerują, że wspólnego przodka goryla, szympansa i człowieka przez jakiś czas nękały dwa gatunki wszy. Potem od wspólnej linii rodowej oddzieliły się goryle, i gdzieś po drodze zgubiły jeden rodzaj wszy. Natomiast przodek ludzi i szympansów zgubił drugi rodzaj. Ale 3-4 mln lat temu jakieś spotkanie przodków ludzi i przodków goryli zakończyło się przejściem wszy Pthirus z przodka goryla na przodka człowieka. Jak do tego doszło? Reed uważa, że mogło się to stać, kiedy oba gatunki żywiciela koczowały w tych samych miejscach, albo kiedy przodkowie ludzi polowali na goryle.

Poza tym autor pracy sądzi, że skoro nowy i stary gatunek wszy zajęły inne miejsca na człowieku, może to oznaczać, że w tym czasie już straciliśmy pełne owłosienie całego ciała, a przynajmniej zaczęliśmy łysieć. Zapewne stara wesz została tylko na głowie, a nowa wesz zasiedliła pustą niszę ekologiczną. W świetle tych badań hipoteza, że utrata futra miała nas chronić przed pasożytami, brzmi jakoś inaczej. Zwłaszcza, jeśli weźmie się jeszcze pod uwagę, że istnieje odmiana wszy głowowej, która żyje wyłącznie w ubraniu. Zresztą na podstawie badań nad jej DNA stwierdzono, że oddzieliła się od właściwej wszy głowowej ok. 72 tys. lat temu (+/- 42 tys), zatem należy przypuszczać, że ubrania wymyśliliśmy mniej więcej w tym samym czasie (pierwsze znane igły mają chyba ok. 40 tys. lat, ale może wcześnie dawaliśmy sobie radę bez nich).

Edit:
Carl Zimmer też napisał o wszach tu i tu, a w dyskusji pod drugim postem wziął udział pierwszy autor prac – David Reed. Więc jeśli ktoś ma szczegółowe pytania, to może warto je tam zadać.

Kategorie:biologia, ewolucja, nauka
  1. sz
    Marzec 9, 2007 o 10:55 pm

    najlepsza jest ta druga ilustracja, z ktorej wynika ze darwin mial wszy😀
    (i to dwa razy wiecej niz maja malpy! to pewnie z powodu brody…)

  2. Marzec 10, 2007 o 1:33 pm

    Intryguje mnie jak genetycy stwierdzają istnienie „wąskiego gardła”. Określenie, że jakiś czas temu była mała populacja jeszcze rozumiem, bo mozna to poznać jak sądzę po stosunokowo małym zróżnicowaniu genów, ale skąd wiadomo, że wcześniej była duża populacja?

  3. Marzec 12, 2007 o 4:04 pm

    No proszę. Czyli z małpami łączą nas nie tylko geny…😀

  4. Marzec 12, 2007 o 8:47 pm

    Archeowieści – niestety zupełnie nie znam się na wyliczaniu wielkości populacji po obecnej różnorodności, więc ci nie odpowiem😦

  5. Czerwiec 22, 2007 o 10:17 pm

    […] dlaczego nie zostawił śladów w naszym genomie, choć w tych czasach nasi przodkowie i przodkowie wielkich małp spotykali się, a nawet przekazywali sobie pasożyty […]

  6. Anonim
    Kwiecień 7, 2008 o 6:26 pm
  7. Dlaczego to jest na swiecie?
    Kwiecień 20, 2008 o 1:32 pm

    to jest obrzedliwe !!!!!! HU

  1. Marzec 12, 2007 o 9:12 am

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: