Strona główna > biologia, medycyna, nauka > Zabójcza Hiszpanka i ci, którzy ją pamiętają

Zabójcza Hiszpanka i ci, którzy ją pamiętają

Sierpień 19, 2008 Dodaj komentarz Go to comments

Kiedy byłam mała, uwielbiałam słuchać o prababci Mariannie. Była niezwykle piękna, miała długie blond włosy, zmarła młodo po krótkiej i ciężkiej chorobie, a jej mąż rozpaczał tak bardzo, że podczas pogrzebu chciał rzucić się za nią do grobu. Choroba, która zabrała Mariannę, nazywała się niewinnie – „hiszpanka„.  Była to pandemia grypy, która przetoczyła się przez świat w latach 1918 – 1919 . Liczbę jej ofiar szacuje się na co najmniej 50 milionów, czyli więcej, niż zginęło w wyniku I wojny światowej.  W przeciwieństwie do zwykłej grypy, która uderza najbardziej w dzieci i staruszków, ta zabijała ludzi w wieku 20 – 40 lat. Co spowodowało, że była taka groźna i dlaczego atakowała głownie młodych i zdrowych ludzi?

Wirus grypy

Trzy lata temu na podstawie sekwencji znalezionych u zamarzniętej ofiary choroby na Alasce odtworzono całego wirusa hiszpańskiej grypy H1N1 (Tumpey i in. 2005). Analiza sekwencji wirusa pozwoliła badaczom wysnuć wniosek, że wirus hiszpanki wyewoluował z wirusa ptasiej grypy (Taubenberger i in. 2005), jednak nie wszyscy zgadzają się z tą teorią. Odtworzony wirus okazał się bardzo zjadliwy – namnażał się błyskawicznie w zarażonych nim myszach, wywołując zapalenie płuc (podobnie działo się z ludźmi chorymi na hiszpankę), i powodował ich śmierć w ciągu 3 do 5 dni (Kash i in. 2006). Kontrolne wrusy grypy nie były takie groźne. Tak naprawdę wystarczyło podmienić jeden gen, kodujący hemaglutyninę, żeby wirus utracił część swojej zjadliwości. Zmutowanie hemaglutyniny utrudnia tez przenoszenie sie wirusa (Tumpey i in. 2007). Kolejne badania (Kobasa i in. 2007) – tym razem na makakach – wykazały, że wirus powoduje olbrzymie zniszczenia w płucach tych małp. Analiza ekspresji genów u zainfekowanych hiszpanką małp wykazała nadmiernie wysoką i przedłużoną ekspresję genów kodujących białka zaangażowane w nieswoistą odpowiedź immunologiczną, w tym prozapalne cytokiny i chemokiny („burza cytokinowa”). Ta niezwykle silna odpowiedź immunologiczna jest jednym z powodów wysokiej smiertelnosci chorych – ogólnoustrojowa reakcja zapalna powoduje zespół ostrej niewydolności oddechowej (ARDS) i może doprowadzić do niewydolności wielonarządowej.

Szpital dla chorych na hiszpankę

Szpital dla chorych na hiszpankę

Byc może własnie to wyjaśnia, dlaczego hiszpanka zbierała żniwo głównie wśrod osób młodych i zdrowych – u nich odpowiedź immunologiczna jest silniejsza, zatem burza cytokinowa mogła powodować większe spustoszenia. Niektorzy badacze podejrzewają także, że ekspozycja na wirusa grypy podczas poprzedniej pandemii w 1847 zapewniła odporność osobom starszym (Morens i Fauci 2007).

W Nature właśnie ukazała się praca (Yu i in. 2008) opisująca osoby, ktore przeżyły epidemię hiszpanki. Badani (32 osoby) maja obecnie od 91 do 101 lat, czyli w 1918 mieli od 1 do 11 lat. Wielu z nich pamięta lub slyszało o chorym na hiszpankę domowniku, zatem prawdopodobnie wszyscy mieli bezpośredni kontakt z wirusem. U wszystkich badanych zaobserwowano reaktywność surowicy na odtworzonego wirusa z 1918 r, co oznacza, ze w ich krwi znajdują się przeciwciała skierowane przeciw temu wirusowi. Takiej reakcji nie wykazywała surowica pobrana od osób urodzonych miedzy 1926 a 1955 rokiem, a wiec nie mających w przeszłości kontaktu z hiszpańską grypą. Ponadto surowica osób, które miały kontakt z hiszpanką, znacznie słabiej (lub wcale) reagowała na białka wirusów z późniejszych epidemii grypy.

Następnie badacze spróbowali wyhodować limfocyty B z krwi 8 badanych. W przypadku siedmiu z nich udało im się uzyskać limfocyty produkujące przeciwciała, które wiążą się do hemaglutyniny wirusa hiszpanki. Następnie wybrali te komórki, które wydzielały ich najwięcej, i przez ich fuzję z komórkami szpiczaka uzyskali niesmiertelne klony komorkówe produkujące tylko jeden rodzaj przeciwciał, czyli przeciwciała monoklonalne.  Kiedy zbadali geny kodujące anty-hiszpankowe przeciwciała w tych limfocytach (jak wyglądają geny kodujące immunoglobuliny, już kiedyś pisałam), stwierdzili, że w porównaniu z losowo wybranymi genami z kontrolnych limfocytów B jest w nich bardzo dużo mutacji somatycznych. To ślad po wielu rundach selekcji takich limfocytów, które produkują przeciwciała najlepiej wiążące białka wirusa. Badacze podali też te przeciwciała myszom zainfekowanym  dzień wcześniej odtworzonym wirusem hiszpanki i okazało się, że wirus w ich płucach namnażał się znacznie wolniej, a myszy przeżywają chorobę. Zatem we krwi osób, które przeżyły pandemię hiszpańskiej grypy, cały czas krążą limfocyty B (pamięci), które są w stanie produkować przeciwciała neutralizujące tego wirusa, mimo, że od kontaktu z nim minęło niemal sto lat. Nie jest to zresztą aż tak olbrzymie zaskoczenie, jak mogłoby się wydawać – badania nad szczepionką przeciwko ospie prawdziwej wykazały, że 90% osób szczepionych 25-75 lat wcześniej nadal ma przeciwciała przeciw wirusowi krowianki, który wykorzystywano jako szczepionkę przeciwko ospie prawdziwej (Hammarlund i in. 2003), a w ich krwi krążą produkujące te przeciwciała limfocyty B pamięci i specyficzne limfocyty T (Crotty i in. 2003).

To jednak nie koniec ciekawych wyników. Jeden z badanych klonów limfocytów B okazał się jeszcze bardziej wyjątkowy – produkowane przez niego przeciwciała radziły sobie także z niektórymi z późniejszych wariantów wirusa.  Czy dzieje się tak dlatego, że te przeciwciała wiążą się z kilkoma różnymi białkami, czy też dlatego, że wirus z 1977 r  przypadkiem miał taką samą hemaglutyninę, jak wirus hiszpanki, tego badacze jeszcze nie wiedzą. Czyli nasi dziadkowie mogą mieć we krwi potężną broń, którą być może dałoby się wykorzystać także wtedy, gdy zagrozi nam kolejna pandemia grypy.

Kategorie:biologia, medycyna, nauka
  1. Brak komentarzy.
  1. Maj 16, 2011 o 5:30 pm

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

%d bloggers like this: